Trẻ bị nôn: Nguyên nhân và cách xử lý

Ngày 20 Tháng Tám, 2020

Nguyên nhân trẻ bị nôn ối

Cho bú hoặc ăn uống không đúng cách

cho con bú quá nhiều trong thời kỳ sơ sinh, pha sữa công thức không đúng cách, để trẻ nuốt nhiều không khí khi cho bú, lượng thức ăn trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ăn trong một lần quá nhiều hoặc thức ăn khó tiêu hóa.

Rối loạn chức năng tiêu hóa

Bệnh nhiễm trùng toàn thân, nếu bị nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm phế quản, viêm phổi và nhiễm trùng huyết và các bệnh khác, ngoài sốt cao, buồn nôn, chán ăn, còn có nôn mửa.

Bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa

Viêm dạ dày, viêm ruột, kiết lỵ, viêm ruột thừa và các bệnh khác, do bị kích thích cục bộ có thể gây nôn phản xạ, tại thời điểm này, thường đi kèm với buồn nôn, đau bụng và các triệu chứng tiêu hóa khác.

Các bệnh về hệ thần kinh

Viêm não, viêm màng não, xuất huyết não hoặc u não, chấn thương sọ não có thể gây nôn. Đặc điểm là không buồn nôn trước khi nôn, mà đột nhiên phun ra, nhưng thường đi kèm với các triệu chứng hệ thần kinh khác, chẳng hạn như đau đầu, mệt mỏi về tinh thần, thờ ơ và thậm chí co giật, hôn mê.

Yếu tố tâm lý

Một số trẻ có thể do lý do nào đó mà dẫn đến căng thẳng, lo lắng quá mức gây ra nôn. Nôn tái phát đôi khi liên quan đến yếu tố tinh thần.

Ngộ độc

Bao gồm nhiều loại ngộ độc khác nhau, như ngộ độc thực phẩm, độc động vật, ngộ độc thực vật, trúng độc thuốc, thuốc trừ sâu, hầu hết đều có triệu chứng nôn, nhưng ngộ độc khác nhau có đặc điểm lâm sàng riêng.

Nguyên nhân khác

Rối loạn chức năng tiền đình trong tai hoặc bệnh Meniere (rối loạn tai trong) gây nôn tương đối nặng, nhưng thường đi kèm với chóng mặt. Trẻ nhỏ bị dị tật đường tiêu hóa bẩm sinh, chẳng hạn như xoắn dạ dày, phì đại dạ dày, tắc nghẽn, ngoài ra, trẻ em mắc giun trong ruột bị nôn mửa nghiêm trọng hơn khi tắc nghẽn đường ruột hoặc giun ống mật.

6 bệnh thường gặp gây nôn ở trẻ

Chứng lồng ruột

Chứng lồng ruột xảy ra khi ruột non ở xa bị mắc kẹt trong lòng ống gần với ruột non. Hiện tượng này dễ xảy ra nhất ở trẻ dưới 1 tuổi, nhất là khi thời tiết lạnh. Một khi xảy ra chứng lồng ruột, ngoài đau bụng dữ dội và khóc, trẻ còn có triệu chứng nôn và sốt thấp.

Bệnh sa ruột

Bởi vì cơ bụng của trẻ sơ sinh rất yếu, khóc quá nhiều sẽ khiến các mô trong khoang bụng nhô ra từ rốn đến thành bụng tạo thành thoát vị rốn hoặc sa từ háng của cậu bé xuống bìu gây ra sa ruột. Một khi ruột đi vào túi thoát vị, trẻ sẽ bị đau bụng dữ dội và khóc, nôn mửa sẽ xảy ra.

Hẹp môn vị

Bệnh bẩm sinh phổ biến nhất với triệu chứng nôn là hẹp môn vị dạ dày. Một số ít trẻ sơ sinh được sinh ra với cơ vòng môn vị dạ dày phì đại, khó đi vào đường ruột, dẫn đến hẹp môn vị dạ dày ở trẻ em sau khi ăn. Khi lượng thức ăn của em bé tăng lên, một lượng lớn thức ăn sẽ tích tụ trong dạ dày, rất khó đi vào ruột và dẫn đến tình trạng nôn mửa sau ăn. Nói chung, khoảng 1 tháng sau khi sinh sẽ phát sinh nôn mửa.

Viêm ruột, dạ dày

Các triệu chứng chính của viêm dạ dày ruột là buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng và đôi khi kèm theo sốt. Có thể được gây ra bởi nhiều lý do, chẳng hạn như chế độ ăn uống kém, ăn thực phẩm không sạch, nhiễm virus đường hô hấp…

Viêm nhiễm đường hô hấp trên

Sau khi bị nhiễm virus đường hô hấp, trẻ không chỉ xuất hiện một loạt các triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp mà còn nôn mửa. Sau khi bị nhiễm virus cơ thể bé tương đối yếu, sức đề kháng sẽ giảm, bao gồm cả sức đề kháng của đường tiêu hóa, kết hợp với tác dụng kích thích độc tố của virus, dẫn đến nôn mửa.

Viêm tai giữa

Do ống eustachian dẫn đến tai giữa ngắn và thẳng, cùng với việc thời gian trẻ nằm đường đối lâu, virus dễ dàng xâm nhập vào tai giữa qua kênh này trong quá trình nhiễm trùng đường hô hấp trên, gây viêm tai giữa. Bạn biết đấy, tai không chỉ là một cơ quan thính giác, mà còn liên quan đến chức năng cân bằng của cơ thể. Khi phát sinh triệu chứng viêm tai giữa, sẽ gây ra nôn mửa.

Làm gì khi trẻ bị nôn

  1. Cho trẻ ngồi dậy và quay đầu sang một bên để tránh chất nôn lọt vào khí quản. 
  2. Súc miệng bằng nước ấm sau khi nôn, làm sạch miệng và loại bỏ mùi hôi. Có thể làm sạch miệng bằng cách cho trẻ uống nước thường xuyên.
  3. Cho bé uống nước thường xuyên và uống lượng nhỏ để đảm bảo cung cấp nước, tránh mất nước quá nhiều. Nhiệt độ nước nên nóng vào mùa đông và mát vào mùa hè. Nước ấm dễ gây nôn.
  4. Chú ý đến chế độ ăn uống, đừng ăn quá nhiều, hãy cố gắng ăn ít nhưng nhiều bữa. Không ăn đồ nhiều dầu mỡ, chua cay để tránh kích ứng dạ dày và ruột. Sau khi nôn, nên sử dụng thức ăn lỏng, thức ăn bán lỏng (như cháo hoặc mỳ) và dần dần chuyển sang chế độ ăn bình thường.
  5. Chú ý quan sát tình hình nôn mửa, như mối liên hệ giữa nôn mửa với chế độ ăn uống và ho, số lần nôn, nôn ra những gì, v.v… 
  6. Cố gắng nằm trên giường nghỉ ngơi, đừng thay đổi tư thế thường xuyên, nếu không sẽ dễ bị nôn trở lại.
  7. Nôn ở trẻ thường do rối loạn tiêu hoá. Vì vậy khi trẻ nôn, cần phải nhịn ăn một lúc để cho đường tiêu hóa nghỉ ngơi. Có thể cho trẻ uống một ít nước muối đường nhạt hoặc trà loãng, trong vài giờ hoặc 1~2 ngày sẽ ổn.
  8. Nếu bé thỉnh thoảng nôn sau khi ăn sữa, có thể trẻ nuốt phải không khí, lần sau khi cho bú nên nhét nhanh núm vú để ngăn không cho bé nuốt phải không khí. Sau khi bú, bạn có thể bế trẻ lên và vỗ nhẹ vào lưng, để đẩy không khí ra, sau đó cho trẻ nằm nghiêng về bên phải, nâng phần thân trên lên một chút. Nếu thường nôn sau khi bú sữa, còn những lúc khác vẫn bình thường, có thể có các cơn co thắt do co giật môn vị, cho trẻ sử dụng một số thuốc chống co thắt theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi dinh dưỡng bị ảnh hưởng, hãy ngăn ngừa chứng phì đại môn vị và đến gặp bác sĩ để khám.
  9. Nếu nôn nhiều lần và nôn ra nước màu vàng, chăm sóc thông thường vẫn không cải thiện, cần phải ngăn ngừa tắc nghẽn đường ruột. Nếu có kèm theo sốt, nên thông báo chi tiết tình hình với bác sĩ. Nếu phát hiện thấy nôn bất thường, hãy mang “chất nôn” đến bác sĩ, để phân tích xem xét nguyên nhân gây nôn, và kịp thời xử lý.

Cách kiểu trẻ bị nôn

Nôn thông thường

Buồn nôn trước khi nôn, nôn một hoặc hai lần hoặc nôn nhiều lần liên tiếp. Tình trạng này tương đối phổ biến ở các bệnh nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, viêm dạ dày ruột, kiết lỵ do vi khuẩn. Nhiều trẻ bị nhiễm trùng đường hô hấp, như viêm họng, viêm phế quản hoặc viêm phổi cũng có thể gây nôn do ho mạnh.

Nôn phun

thường không có cảm giác trước khi nôn, thức ăn trong thực quản hoặc dạ dày đột nhiên phun ra từ khoang mũi hoặc miệng. Chủ yếu là do trẻ sơ sinh nuốt một lượng không khí lớn trong khi ăn. Dị dạng bẩm sinh đường tiêu hóa (xoắn dạ dày, tắc nghẽn dạ dày hoặc nhiễm trùng hệ thống trung khu thần kinh). Viêm não, viêm màng não, xuất huyết não hoặc khi tăng áp lực nội sọ cũng sẽ xuất hiện tình trạng nôn này.

Trớ sữa

còn được gọi là ọc sữa, phổ biến hơn ở trẻ nhỏ trong vòng 6 tháng sau sinh, thường bị chảy một ít sữa từ khóe miệng sau khi bú, đó là do dạ dày của em bé khác với người lớn, dạ dày nằm ngang. Sự phát triển của cơ dạ dày chưa hoàn thiện, thượng vị của liên kết dạ dày tương đối lỏng lẻo, ăn quá nhiều sữa hoặc nuốt phải một lượng lớn không khí, sẽ dẫn đến hiện tượng trớ sữa.

Hiện tượng nhai lại

Tương tự như nôn, nhưng ít gặp. Đa phần xảy ra trong 6 tháng sau khi sinh, sự tăng trưởng và phát triển của trẻ rõ ràng kém hơn so với các bạn cùng lứa, thường gặp ở suy dinh dưỡng mức độ nặng.

Ăn gì sau khi trẻ bị nôn

Dùng cho can khí phạm vị gây nôn

Khoai tây tươi 100g, gừng 10g, nước quýt tươi 30ml, phật thủ 20g. Cho tất cả vào nồi, đun ấm lên là dùng được, ngày dùng 1 lần.

Dùng cho trẻ nhỏ kinh hãi khí nghịch mà gây nôn

Thiên ma 9g, câu đằng 12g, thạch quyết minh 15g, bột củ sen 15g, đường trắng lượng thích hợp. Cho thiên ma, câu đằng, thạch quyết minh ngâm nước sôi, lấy nước bỏ bã, nhân lúc còn nóng thì cho bột củ sen, đường trắng vào, dùng uống. Ngày 1 thang, dùng liên tục 4-5 thang.

Dùng cho tỳ vị khí trệ gây nôn

Phật thủ 10g, gừng 2 lát, đường cát trắng lượng thích hợp. Nấu sôi phật thủ, gừng lấy nước, cho đường vào, đợi ấm thì dùng.

Kiểm tra trẻ bị nôn

Kiểm tra thể chất

Quan sát các dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân, dấu hiệu bệnh thần kinh và dấu hiệu bệnh chuyển hoá. Nhấn mạnh nên chú ý các dấu hiệu vùng bụng và hệ thống thần kinh.

Kiểm tra hỗ trợ

Kiểm tra ống thông mũi- dạ dày

Là một phương pháp đơn giản và hiệu quả để phát hiện dị tật đường tiêu hóa trên.

Áp dụng cho: những bà mẹ có quá nhiều nước ối hoặc trong một thời gian ngắn sau khi sinh, trẻ sơ sinh xuất hiện miệng trớ bọt giống như cua.

Thông thường, ống thông mũi- dạ dày có thể đi vào dạ dày một cách trơn tru, một lượng nhỏ dịch thể được rút ra. Nếu ống thông mũi-dạ dày bị chặn hoặc từ khoang miệng hoặc khoang mũi quay ngược trở lại, đó là hẹp lỗ thực quản.

Nội soi dạ dày

Quan sát trực tiếp tình trạng xung huyết niêm mạc, vết loét, chảy máu phù nề, khối u sẹo và dị tật bẩm sinh. Do yêu cầu gây mê toàn thân, nên ứng dụng lâm sàng tương đối ít.

Kiểm tra tia X

X quang tuyến ruột

Đặc điểm: có thể quan sát hình dạng và chức năng của thực quản, dạ dày và ruột.

Chú ý: Trẻ sơ sinh nghi ngờ bị tắc nghẽn hoàn toàn hoặc thủng đường tiêu hóa cấm sử dụng kiểm tra này. Nghi ngờ có hẹp thực quản hoặc rò thực quản khí quản có thể tương phản với iot tan trong nước, sau khi chụp X-quang xong thì nhanh chóng hút ra.

CT và X-quang vùng bụng

Đây là phương pháp chẩn đoán thường gặp nhất đối với nôn ở trẻ sơ sinh. Áp dụng tư thế thẳng đứng và chụp phía bên có thể quan sát tốt hơn độ cong dạ dày và mức chất lỏng của chướng khí.

 Kiểm tra siêu âm

Việc phát hiện cổ trướng, chẩn đoán vị trí và bản chất của khối vùng bụng, sự hiện diện của khí tự do trong khoang bụng… đều có tính nhạy cảm và đặc hiệu rất cao.

Đặc điểm: Không chỉ có thể quan sát thấy một số thay đổi trong đường tiêu hóa, mà còn quan sát hệ thống gan, hệ tiết niệu, hệ tuần hoàn, v.v.

Chẩn đoán u nang ống mật, tăng sản tuyến thượng thận, viêm ruột hoại tử sơ sinh, đều có ưu điểm hơn so với kiểm tra tia X.

Phòng tránh bị nôn mửa

Trong vài tháng đầu sau khi em bé chào đời, các triệu chứng nôn mửa, rất có thể do các vấn đề cho ăn không quá nghiêm trọng tạo thành, chẳng hạn như cho ăn quá nhiều, khó tiêu hoặc dị ứng với protein trong sữa mẹ hoặc sữa công thức.

Cần xác định xem bé là bị nôn hay nôn sữa (bé nôn sữa cũng là tình trạng phát sinh thường gặp). Bạn chỉ cần nhớ rằng khi bé nôn sữa, chỉ một lượng sữa nhỏ sẽ chảy ra dọc theo cằm của bé, còn khi nôn thì nhiều chất lỏng sẽ bị nôn ra. Đồng thời, bé có thể sợ nôn và có thể khóc.

Chú ý phương pháp cho ăn đúng, phát triển thói quen ăn uống tốt, chủ động phòng ngừa các bệnh về đường tiêu hóa và các bệnh truyền nhiễm khác nhau, ăn trong môi trường sạch sẽ.

Sau khi bé nôn, hãy để bé uống ngụm nhỏ nước gì đó để giúp bé nuốt, đừng cho bé uống quá nhiều cùng một lúc. Các dạng đồ uống như cola cũng được, nhưng tốt nhất là không có khí ga. Những đồ uống này có sẵn ở khắp mọi nơi, vì vậy ngay cả khi bạn đang đi chơi ở bên ngoài, vấn đề cũng có thể được giải quyết.

Tất nhiên, sẽ tốt hơn nữa nếu tiêu chảy và nôn được điều trị thích hợp bằng cách uống nước muối. Sau bé nôn xong, đợi một lúc rồi cho bé uống những thứ này. Nếu trẻ uống ngay sau khi nôn, chắc chắn bé sẽ nôn trở lại.

Mẹo nhỏ

Khi đau bụng dữ dội xảy ra và nôn không ngừng, hãy uống hai viên nang Vân Nam bạch dược để ngừng nôn.

Khi dùng các loại thuốc chứa muối, magie, dầu thầu dầu, có thể nhai một ít đường phèn hoặc nhai kẹo cao su. Điều này sẽ giúp loại bỏ buồn nôn do thuốc. Tuy nhiên, nếu là người mắc bệnh tiểu đường, không nên dùng đường phèn, chỉ sử dụng kẹo cao su. Đun nước gừng uống có thể phòng tránh nôn do lạnh bụng.

Đọc toàn bộ bài viết
Tải Ứng Dụng MammyKids Miễn Phí